مدتهاست که دلم برای خودم تنگ می شود. نوعی دلتنگی عجیب که تاکنون تجربه اش نکرده بودم.

هر روز از خواب بیدار می شویم و فعالیت هایمان آغاز می شود. بدون این که فرصتی داشته باشیم تا به آن چه هستیم و آن چه داریم نیم نگاهی داشته باشیم. هر روز برای تمام شدن ها باید بدویم و در انتهای شب گویی به جایی نرسیده ایم. گم شده ایم! این فضای مجازی معتادمان کرده است! و خودمان نمی دانیم که چه ارتباط هایی را از دست داده ایم. چه دوست داشتن هایی را رها کرده ایم و به جای آن همه مهربانی چه چیزی عایدمان شده است.

حتی به این ها فکر هم نمی کنیم. فرصت نداریم که فکر کنیم. مجالی نیست باید به دویدن های بی امانمان ادامه دهیم وگرنه نخواهیم رسید – اگر رسیدنی باشد...

کتاب های زیادی درباره ابرداده – یا همان فراداده، به گفته برخی- وجود دارد. البته به زبان انگلیسی! که مطالعه آن ها خالی از فایده نیست. برخی از این کتابها با رویکرد مهندسی کامپیوتر نوشته شده اند و گاه مطالعه آن ها برای دوستان کتابداری مشکل به نظر می رسد. البته فقط به نظر می ر سد!!
در این نگاره، قصد دارم یکی از کتاب هایی را که از تنور نمایشگاه کتاب تهران درآمده است و به ابرداده می پردازد معرفی کنم.
این کتاب، محصول 2008 است و دو نویسنده آن به نوعی با حوزه کتابداری و اطلاع رسانی پیوند خورده اند. Jenn Riley نویسنده دوم این کتاب با عنوان Metadata Librarian  معرفی شده است. این کتابدار، مسئول برنامه کتابخانه دیجیتال دانشگاه ایندیاناست و در نگارش این کتاب سهم داشته است.
مطالعه این کتاب را به دوستانی که تمایل دارند با نگاهی کتابدارانه به مسئله ابرداده نگاه کنند و البته از سایر زوایا نیز غافل نباشند توصیه می کنم. متن روان است و توالی منطقی محتوا رعایت شده است.

برای این که کار شما را آسان کرده باشم بخشی از فهرست مندرجات را در این جا می آورم :

Part 1: introduction
What is metadata

Part 2: implementation of metadata creation activities
Choosing metadata standards for digital library project
Creating metadata usage guidelines
Creating metadata
Practical implementation of metadata strategy

Part 3: systems design
Functions preformed by digital library system
Metadata that drives discovery functionality

Part 4: Metadata interoperability
Defining interoperability
Interoperability and resource discovery
Technical interoperability
Content interoperability: shareable metadata

Part 5: conclusion
The future of metadata

 

سایر مشخصات کتابشناختی کتاب به این شرح است:

Foulonneau, Muriel; Riley, Jenn (2008). Metadata for digital resources: implementation, systems. Design and interoperability. Oxford: Chandos Publishing.

 

نوشتن همیشه سخت است به خصوص وقتی قرار باشد چیزی بین رسمی و غیررسمی بنویسی. سالها پیش که نوشتن برایم کابوسی وحشتناک بود دبیر ادبیاتی را تجربه کردم که نوشتن را به زیباترین سرگرمی عمرم بدل کرد. فامیلش آقای رادکان بود کسی چه می داند شاید یک روز نوشته های شاگردش را بخواند که

 

"کاش خواننده شعرم باشی"

 

اولش فکر می کردم که خیلی سخت باشد این که هر روز مجبور باشی هر چه اتفاق افتاده است و نیافتاده است! بنویسی. او ما را مجبور کرده بود که یک دفتر بخریم و هر روز یادداشت روزانه بنویسیم. روزهای اول تمام نوشته هایم با "صبح ساعت ... از خواب بیدار شدم" شروع می شد و با "ساعت را کوک کردم و چشم هایم را بستم" تمام! اما کم کم اتفاق عجیبی افتاد: از دل آن تکرارهای خشک و خسته کننده، چیزی رویید. چیزی شبیه یک حس، یک ترنم، یک نغمه، یک نمی دانم چی که هنوز هم آن را احساس می کنم. سبکم را یافتم. شیوه نگارشم شکل گرفت و دیگر برای خواست او ننوشتم. توقفش مشکل بود. این بار من بودم که می خواستم بنویسم. این من بودم.

حالا چرا این ها را در این جا می نویسم؟ سوال جالبی است خودم هم همین را می پرسم. ارتباط آن نوشتن ها با این نوشتن ها کجاست؟ ابرداده، وب معنایی، هستی شناسی! آها فهمیدم این ها به هستی شناسی مرتبط است. آقای رادکان نگاه مرا به هستی تغییر داد. شناخت هستی متاثر از زاویه دید است؛ به این معنی که هستی اگر چه بیرون از فرد نظاره کننده است، تحت تاثیر رویکرد اوست. پس من اگر امروز ناراحتم؛ هستی را شبکه ای از  نقاط و خطوط نامربوط می بینم که تمام بدبختی ها را به هم رج کرده و پیش رویم گذاشته است. وای به روزی که ناراحت باشم!!

 

بد نیست این مثال ساده را به دو دسته رویکرد معرفت شناختی مرتبط کنم من اسم آن ها می گذارم:

·                 رویکردهای ایستا

·                 رویکردهای پویا

در رویکردهای ایستا، دانش تصویری ساده و بلافصل از جهان خارج است که ثابت و بازتابی است. اما در رویکردهای پویا این دانش، ساده و حاصل دریافت بازتابی نیست. در واقع در رویکردهای ایستا نقش انسان به منزله موجود متفکری که ذهنی پویا دارد و تفسیرگر است اگر نگوییم محو، کم رنگ شده است و در رویکردهای پویا، انسان با ذهن تغییرسازش جلوه گر می شود. این انسان است که آن گونه که می طلبد، ادراک می کند.

پس سوال آن است که "من هستی را چگونه می بینم؟! "

فراموش نکنیم آنانی را که بر ذهن ما تاثیرگذاشته اند، هستی ما را متحول کرده اند. پس همواره سپاسگذار انسان های تاثیرگذار باشیم و سعی کنیم خود نیز تاثیری مثبت و سازنده در دیگران ایجاد کنیم. مثل همان معلم قدیمی، همان استاد معلم، همان دوست معلم، و همان بچه ای که شکلاتش را نصف می کند و نصفش را به من می دهد تا از خود گذشتن را در کوچکترین شکلش به من بیاموزد.

 

 

دومین همایش سراسری اتحادیه انجمن های علمی- دانشجویی کتابداری و اطلاع رسانی ایران (ادکا)

ترویج علم: چشم اندازها، فرصت ها، چالش ها

۱۴ و ۱۵ اسفند ماه ۱۳۸۷

 

·         معانی و مفاهیم علم و ترویج علم

·         اندازه گیری و سنجش علم

·         از تولید علم تا ترویج علم

·         کتابداران و ترویج علم

·         کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی و ترویج علم

·         مدیریت دانش و ترویج علم

·         جامعه اطلاعاتی و ترویج علم

·         اینترنت و ترویج علم

·         فرهنگستان ها و ترویج علم

·         رسانه ها و ترویج علم

·         دانش مسلمین و ترویج علم

·         چشم انداز 1404  و ترویج علم

 

مهلت ارسال چکیده مقالات: اول شهریور ۱۳۸۷

تاریخ داوری چکیده مقالات: 20 شهریور 1387

مهلت ارسال متن کامل مقالات: اول آذر 1387

تاریخ داوری متن کامل مقالات: 20 آذر 1387

اطلاعات بیشتر: www.adka.ir و www.adka.blogfa.ir

ارسال مقالات: hamayesh@adka.ir

شماره تماس: 09357865706

این مطلب را به خبر تشکیل یک کمیته اختصاص می دهم. کمیته ای که نامش را به منزله موضوع مشاهده می کنید با هدف اشتراک دانش و تحقق تعامل و مشارکتی پویا میان دانشجویان و دانش آموختگان کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه فردوسی مشهد پایه گذاری شده است. این کمیته راه درازی را در پیش دارد و هنوز در هفته اول تولدش به سر می برد. امیدوارم اهداف آن محقق گردد و در سایه مشارکت همه دوستان ترویج دانش و پژوهش را آن گونه که سزاوار جامعه دانشگاهی است رونق بخشد.

موضوع این پست، دقیقا چیزی بود که در پایان نامه ارشدم به آن پرداخته بودم. اگر چه دو سال از دفاع من می گذرد و مقاله آن نیز به چاپ رسیده است اما بد نیست در صورت علاقه به این مباحث به متن اصلی مقاله رجوع کنید. متن اصلی مقاله به زبان فارسی و در پایگاه دسترسی باز E-LIS  دسترس پذیر است. متن کامل مقاله همچنین در سایت نشریه کتابداری و اطلاع رسانی آستان قدس نیز قابل پیگیریست.

 

عنوان:بررسی میزان اثربخشی عناصر ابرداده اي بر رتبه بندي صفحات وب توسط موتورهاي کاوش عمومی

چکیده: پژوهش حاضر با هدف تعيين ميزان اثربخشي عناصر ابرداده‌اي بر رتبه‌بندي صفحات وب توسط سه موتور کاوش عمومي «گوگل»، «ياهو»، و «ام‌اس‌ان» انجام پذيرفت. اثربخشي پنج عنصر ابرداده‌اي نشانه عنوان زبان «اچ‌.تي.‌ام.‌ال»، ابرنشانه‌هاي کليدواژه‌ها و توصيف زبان «اچ.تي.ام.ال»، ابرداده‌هاي عنوان و موضوع از قالب ابرداده‌اي «دابلين کور» که بر بازنمون موضوعي صفحات وب متمرکزند، با روش تجربي آزموده شد. 84 صفحة وب در گروههاي گواه و آزمون به عنوان جامعة مورد مطالعه تحت دامنة فرعي http://metadata.irandoc.ac.ir منتشر شد. از ميان موتورهاي کاوش انتخابي، دو موتور کاوش ياهو و گوگل، صفحات را نمايه‌سازي کردند. کليدواژه‌هاي منحصر به فرد و تکرار شونده که در مرحله طراحي در قالب عناصر ابرداده‌اي به صفحات گروه آزمون افزوده شده بود، بررسي شد و ميزان معني‌داري تفاوت رتبه صفحات دو گروه با استفاده از آزمون غيرپارامتري «يو.من.وايتني» محاسبه گرديد. نتايج، نشانگر اثربخشي دو عنصر «عنوان» و «توصيف زبان اچ.تي.ام.ال» در هر دو موتور کاوش مورد مطالعه است. کليدواژه‌هاي منحصر به فرد در ابرنشانه کليدواژه‌هاي «اچ.تي.ام.ال» و ابرداده موضوع دابلين کور به بهبود رتبه صفحات در ياهو انجاميد. در حالي که تکرار کليدواژه‌ها در بخش سرآيند صفحه وب، باعث بهبود رتبه در موتور کاوش ياهو شد، گوگل عملکردي معکوس داشت.

 

انواع طرح های ابرداده ای در حال گسترش و پالایش اند. طرح های متنوع، در خدمت نیازها و مخاطبان متفاوت است و فهرست های معتبری از آنها در سایت کتابخانه کنگره آمریکا آمده است (کتابخانه کنگره آمریکا، 2006). برخی محققان بر مبنای میزان غنای طرح های ابرداده ای طیفی از طرح های ابرداده ای ترسيم كرده اند. همان گونه که در فهرست نویسی سطوح توصیف 1، 2، و 3 مطرح است؛ سطوح مختلفی از توصیف در مورد طرح های ابرداده ای نیز قابل بحث است. تنوع در سطوح توصیف به واسطه تکرارپذیری و گسترش پذیری در برخی از فیلدهای عناصر ابرداده ای و اجباری یا اختیاری بودن عناصر ایجاد شده حاصل مي گردد (بارنت، ان جی، و پارک، 1999، ص 1213).

طیف ابرداده های غنی با طرح های بسیار فنی از قالبی چون مارک و سرآیند طرح کدگذاری متن (TEI header )  آغاز و به طرح های ساده تری چون دابلین کور می رسد (لی-اسملتزر، 2000، ص 207). واضح است که یک سایز مناسب همه افراد نخواهد شد! فهرست نویسی سنتی در کتابخانه ها، پیشینه های مارک و طرح های ابرداده ای متنوع هر یک جایگاه، كاربرد و مخاطبان ویژه خود را دارند. برخی از منابع توصیف مفصل تری را طلب می کند در حالیکه در مورد برخی دیگر، طرح ابرداده ای ساده ای چون دابلین کور کافی است (لی-اسمتلزر، 2000، ص213).

از زاویه ای دیگر توصیف منبع در سطوح مختلفی انجام می پذیرد. توصیف منبع می تواند در سطح مجموعه، منبعی انفرادی و یا بخشی از منبع (مانند یک عکس در یک مقاله) صورت گيرد. در فهرست نویسی تصمیم گیری در باب اینکه آیا مجموعه ای چندجلدی در یک پیشینه قرار گیرد و یا هر یک از مجلدها به طور جداگانه فهرست نویسی شود، انجام می پذیرد. تولید کننده ابرداده نیز تصمیمی مشابه در مرحله تولید ابرداده اتخاذ می کند (سازمان استاندارد اطلاع رسانی ملی، 2004 ، ص2).

ادامه مطلب

طرح هاي ابرداده اي را به طور كلي در سه دسته قرار مي دهند:
‏
ابرداده توصیفی‎ (descriptive) ‎‏: این نوع ابرداده، به توصیف منبع با هدف کشف و شناسایی می پردازد. عناصری ‏چون عنوان، چکیده، پدیدآور، و کلیدواژه از جمله عناصر معمول در این نوع از ابرداده هاست.
‏
ابرداده ساختاری‎ (structural) ‎‏ : این نوع ابرداده، چگونگی ترکیب اشیاء اطلاعاتی را مشخص می سازد؛ به طور ‏مثال، مشخص می كند صفحات در یک فصل چگونه تنظيم شده اند.
‏
ابرداده مدیریتی‎(administrative)‎‏: این نوع ابرداده، مدیریت منبع را عملی می سازد. اطلاعاتی چون زمان، ‏چگونگی ایجاد فایل، اطلاعات مربوط به فراهم آوری، حقوق، اطلاعات مربوط به مکان یابی، کنترل نسخه ها و ... در این گروه ‏جاي مي گيرد (سازمان استاندارد اطلاع رسانی ملی ، 2004؛ ‏Cordiro, 2004‎‏).
‏
ابرداده های مدیریت حقوق و ابرداده های حفاظتی را می توان زیر مجموعه ابرداده های مدیریتی یا به طور مجزا مورد ‏بحث قرار داد. اما انواع طرح های ابرداده ای با تمرکز بر نوعی از ابرداده، تولید و توسعه یافته اند؛ به طور مثال طرح ابرداده ای ‏دابلین کور بر ابرداده های توصیفی متمرکز است.‏